Aspiciens a longe – Adventsresponsorium aan het begin van het kerkelijk jaar
Aspiciens a longe is een oud Romeins responsorium dat gezongen wordt in het nachtofficie van de eerste zondag van de Advent. Het is één van de eerste gezangen van het nieuwe kerkelijk jaar. De Kerk begint niet in Bethlehem, maar met het uitzien naar Christus die komt in heerlijkheid.
De grote initiaal A
In middeleeuwse antifonaria wordt dit gezang vaak voorafgegaan door een rijk versierde initiaal A. In deze miniatuur zien we Christus tronend in een mandorla, omgeven door de vier evangelistensymbolen van het Tetramorf. Onder Hem verschijnen profeten die vooruitwijzen naar de komst van de Messias. Links en rechts beneden zijn opnieuw profeten afgebeeld, terwijl een engel in het midden een banderol vasthoudt als teken van de goddelijke aankondiging. Zo vormt deze initiale een visuele samenvatting van de Advent: de Schrift wijst vooruit, de engel verkondigt, en Christus verschijnt in heerlijkheid als Degene die komt.
De monniken die Aspiciens a longe zongen, zagen bij het openslaan van het boek eerst deze grote A: een visuele poort naar de Advent. De afbeelding en de melodie zeggen hetzelfde: Christus komt; wij zien Hem nog van verre, maar wij gaan Hem tegemoet.
Aspiciens a longe behoort tot de klassieke gregoriaanse responsoria van de Advent. In het traditionele brevier staat het aan het begin van het nachtofficie van de eerste Adventszondag. De tekst beschrijft iemand die van verre de macht van God ziet naderen, voorafgegaan door een wolk die de aarde bedekt. Het is de stem van de Kerk die waakt en uitziet.
De woorden zijn opgebouwd uit bijbelse motieven uit Isaias, Daniël, Zacharias en de psalmen: de Mensenzoon die komt op de wolken, de Heer die komt met al zijn heiligen, de Koning der heerlijkheid die binnentreedt. Het responsorium verenigt de verwachting van de eerste komst van Christus in nederigheid met de blik op Zijn wederkomst in heerlijkheid.
Dit gezang laat de houding van de Advent zien: waken, verwachten, vragen. De Kerk ziet de komst van de Heer, roept alle mensen op om Hem tegemoet te gaan en vraagt: Zijt Gij het? Zo wordt de ziel zelf een poort die zich opent voor de Koning der heerlijkheid.
Latijn
R. Aspiciens a longe, ecce video Dei potentiam venientem,
et nebulam totam terram tegentem.
Ite obviam ei, et dicite:
Nuntia nobis si tu es ipse,
qui regnaturus es in populo Israël.
V. Quique terrigenae, et filii hominum,
simul in unum dives et pauper:
ite obviam ei, et dicite:
Nuntia nobis si tu es ipse,
qui regnaturus es in populo Israël.
V. Qui regis Israël, intende,
qui deducis velut ovem Joseph:
nuntia nobis si tu es ipse,
qui regnaturus es in populo Israël.
V. Tollite portas, principes, vestras,
et elevamini, portae aeternales,
et introibit Rex gloriae.
Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto.
Nederlands
R. Van verre uitziend zie ik de macht van God komen,
en een wolk die de hele aarde bedekt.
Gaat Hem tegemoet en zegt:
Verklaar ons of Gij het zijt
die als Koning zult heersen over het volk Israël.
V. Gij kinderen der aarde en zonen der mensen,
rijk en arm tezamen:
gaat Hem tegemoet en zegt:
Verklaar ons of Gij het zijt
die zult heersen over het volk Israël.
V. Gij die Israël regeert, wil luisteren,
Gij die Jozef leidt als een schaap:
verklaar ons of Gij het zijt
die zult heersen over het volk Israël.
V. Hef uw poorten op, gij vorsten,
en verheft u, eeuwige deuren,
opdat de Koning der heerlijkheid binnentrede.
Eer aan de Vader en aan de Zoon en de Heilige Geest.