23 januari — Heilige Raymundus van Peñafort, priester en kerkleraar † 1275
Op 23 januari gedenkt de Kerk de heilige Raymundus van Peñafort, een van de meest invloedrijke geleerden van de middeleeuwen. Zijn naam is bij velen minder bekend, maar zijn werk heeft het leven van de Kerk eeuwenlang mede gevormd.
Raymundus werd rond 1175 geboren in Catalonië. Hij trad toe tot de Orde der Dominicanen en verwierf grote faam als kenner van het kerkelijk recht. Paus Gregorius IX riep hem naar Rome en gaf hem een opdracht van uitzonderlijk gewicht: het ordenen en systematiseren van de pauselijke decretalen. Het resultaat was het Liber Extra (1234), ook bekend als de Decretales, dat gedurende eeuwen het officiële fundament van het canonieke recht zou blijven.
Recht in dienst van het sacrament van de biecht
De blijvende betekenis van de heilige Raymundus ligt vooral in zijn invloed op de biechtpraktijk van de Kerk. Hij stelde de Summa de casibus poenitentiae samen, een gezaghebbend handboek voor biechtvaders dat in heel Europa werd gebruikt. Dit werk bood priesters een ordelijk en betrouwbaar kader om morele vragen te beoordelen, zonden te onderscheiden en passende boete en absolutie toe te passen.
Raymundus wilde daarmee niet het geweten verzwaren, maar het beschermen. Door duidelijke richtlijnen te geven, voorkwam hij willekeur en onzekerheid in de biechtstoel. Het canonieke recht diende hier rechtstreeks het sacrament: het hielp de priester rechtvaardig te oordelen en de biechteling met zekerheid en vrede te laten vertrekken.
Zo werd Raymundus tot een ware dienaar van het sacrament van boete. Niet de scherpzinnigheid van de jurist stond voorop, maar de zorg voor het zielenheil. Daarom wordt hij terecht vereerd als patroon van canonisten én biechtvaders.
Nederigheid en gezag
Hoewel Raymundus werd gekozen tot generaal-overste van de dominicanen, legde hij dit ambt vrijwillig neer. Hij verkoos een leven van studie, gebed en biecht boven bestuur en aanzien. In deze houding herkent de Kerk het ware gezag van een heilige: gezag dat niet heerst, maar dient.
Volgens de overlevering verliet de heilige Raymundus eens het hof van koning Jacobus I van Aragón, omdat hij diens zondige levenswijze niet langer kon dulden. Toen hem werd verhinderd per schip te vertrekken, spreidde hij zijn mantel uit over zee en stak, gedragen door Gods bijstand, het water over. Deze wonderdaad werd in de Kerk bewaard als teken van de heiligheid van Raymundus en van de kracht van een zuiver geweten tegenover wereldlijke macht.