26 februari — Heilige Polycarpus van Smyrna, bisschop en martelaar † ca. 155–156
Polycarpus, bisschop van Smyrna, werd in de tweede eeuw door de apostel Johannes tot het christelijk geloof gebracht en tot bisschop aangesteld. Hij behoort tot de bekendste martelaren van de oudchristelijke tijd en werd tijdens de vervolging onder keizer Marcus Aurelius ter dood gebracht. De rondzendbrief van de Kerk van Smyrna, waarin zijn martelaarschap uitvoerig wordt beschreven, is bewaard gebleven.
Polycarpus van Smyrna leefde in de eerste helft van de tweede eeuw en stond gedurende lange tijd aan het hoofd van de christelijke gemeenschap in Smyrna, in Klein-Azië. Volgens de vroege kerkelijke overlevering was hij leerling van de apostel Johannes en ontving hij van apostolisch gezag zijn bisschopswijding. Hij genoot groot aanzien, zowel vanwege zijn levenswandel als vanwege zijn trouw aan de overgeleverde leer.
Apostolische Vaders en Kerkvaders
Na de apostelen zelf trad in de eerste eeuw een groep van hun directe leerlingen en medewerkers op, die door hen persoonlijk werd gevormd en gezonden. Tot deze kring behoren figuren uit het Nieuwe Testament zoals Timotheüs, leerling en medewerker van de apostel Paulus, evenals Titus en Marcus. Zij stonden nog volledig binnen de apostolische tijd en droegen het gezag van hun leermeesters verder uit in de jonge Kerken.
Daarop volgde de generatie die in de katholieke traditie bekendstaat als de Apostolische Vaders. Dit waren bisschoppen en schrijvers uit de late eerste en vroege tweede eeuw, die zelf nog leerlingen van de apostelen waren of door hun onmiddellijke opvolgers waren gevormd. Tot deze groep behoorden onder meer Clemens van Rome, Ignatius van Antiochië en Polycarpus van Smyrna. Polycarpus was bij uitstek een Apostolische Vader, omdat hij persoonlijk door de apostel Johannes werd onderwezen en door apostolisch gezag tot bisschop werd aangesteld.
Uit deze generatie traden vervolgens de Kerkvaders van de tweede en derde eeuw op, die het ontvangen geloof niet alleen bewaarden, maar ook uitlegden en verdedigden tegenover dwalingen. Zo werd Ireneüs van Lyon, leerling van Polycarpus, een van de vroegste en belangrijkste Kerkvaders.
In deze opeenvolging wordt zichtbaar hoe de leer van de apostelen door persoonlijke overdracht en kerkelijk ambt werd doorgegeven binnen de ene Kerk.
Polycarpus stond in nauw contact met andere bisschoppen van zijn tijd. Tijdens de gevangenschap van Ignatius van Antiochië ontmoette hij deze persoonlijk en ontving hij van hem pastorale brieven. Van Polycarpus zelf is één geschrift bewaard gebleven: de Brief aan de Filippenzen. Deze brief is pastoraal van karakter en behandelt onderwerpen als kerkelijke orde, moreel leven, standvastigheid onder vervolging en waakzaamheid tegenover afwijkende leer. Het geschrift bevat talrijke verwijzingen naar het Nieuwe Testament en werd reeds vroeg in de Kerk verspreid.
Tijdens de vervolging onder keizer Marcus Aurelius werden in Smyrna verschillende christenen ter dood gebracht. Polycarpus, inmiddels op hoge leeftijd, trok zich op aandringen van de gelovigen tijdelijk terug op een landgoed buiten de stad. Na zijn arrestatie weigerde hij te vluchten. Voor de Romeinse prefect verklaarde hij: Zesentachtig jaren heb ik Hem gediend, en Hij heeft mij geen kwaad gedaan; hoe zou ik mijn Koning en Verlosser kunnen lasteren?
Hij werd ter dood gebracht; het verslag van zijn terechtstelling is bewaard gebleven in het Martelaarschap van Polycarpus, een van de oudste christelijke martelaarsakten buiten het Nieuwe Testament. De gelovigen verzamelden later zijn relieken en bewaarden deze met eerbied.
Getuigenis van Ireneüs van Lyon
Ireneüs was leerling van Polycarpus en werd later bisschop van Lyon; hij geldt als een van de vroegste en belangrijkste Kerkvaders.
Polycarpus was onderwezen door de apostelen en vertrouwd met velen die de Heer hadden gezien; hij was ook door de apostelen aangesteld tot bisschop van de Kerk in Smyrna. Hem heb ik zelf nog gezien in mijn vroege jeugd, want hij leefde zeer lang en heeft op hoge leeftijd een verheven marteldood ondergaan. Ik kan mij nog herinneren hoe hij uit- en inging, zijn levenswijze, zijn woorden tot het volk en hoe hij sprak over zijn omgang met Johannes en met anderen die de Heer hadden gezien; hoe hij hun woorden in herinnering bracht en wat hij van hen had gehoord over de Heer, over Zijn wonderen en over Zijn leer. Wat hij verkondigde, was in overeenstemming met de Schrift, zoals hij het had ontvangen van de ooggetuigen van het Woord van het leven.