17 februari 2026 – Sinds de vroegste eeuwen bereidt de Kerk zich veertig dagen voor op Pasen. Lichaam en ziel worden door onthouding en gebed geordend. De Kerk plaatst deze tijd vóór de viering van de Verrijzenis, opdat de gelovigen gezuiverd tot het paasmysterie naderen. Het getal veertig verwijst in de Schrift naar beproeving en loutering. Veertig dagen zuiverde de zondvloed de aarde. Veertig jaren werd Israël in de woestijn beproefd. Mozes vastte veertig dagen vóór hij de wet ontving. Elias ging veertig dagen tot aan de berg Gods. Onze Heer Jezus Christus vastte veertig dagen vóór zijn openbaar optreden.
Daaruit blijkt dat vóór het ontvangen van Gods gaven oefening en tucht voorafgaan. De Kerk vraagt daarom zelfonderzoek, verbetering van leven en volharding in vasten, gebed en aalmoes. Aan het begin van deze tijd wordt bij de asoplegging het askruisje ontvangen. De woorden herinneren aan Genesis: Gedenk, mens, dat gij stof zijt. De as is teken van nederigheid en boete. Zij wordt genomen van de palmtakken van het vorige jaar. De palm duidde op de triomf van Christus; de as wijst op vernedering. Zo verbindt de Kerk overwinning en bekering binnen één heilsweg.
Na de asoplegging leest de Kerk het Evangelie van de verzoeking in de woestijn. Christus vastte en werd verzocht. De gelovige wordt in deze veertig dagen geroepen tot dezelfde geestelijke oefening. Vasten, gebed en aalmoes ordenen het leven opnieuw. Ook de liturgie draagt dit karakter. Het Alleluia zwijgt en de toon wordt ingetogen. De uiterlijke vorm dient de innerlijke bekering. Pasen betekent overgang: van zonde naar genade, van de oude mens naar de nieuwe. De Quadragesima bereidt op deze overgang voor.
Karolingische liturgische uitleg.
In de 8e en 9e eeuw ontstaat een meer systematische reflectie op de liturgie. Men vraagt naar de samenhang van de kerkelijke orde. Waarom staat een lezing op een bepaalde plaats? Waarom wordt een bepaald gezang gebruikt? Waarom volgt na de asoplegging het Evangelie van de verzoeking? Waarom wordt in deze tijd het Alleluia niet gezongen?
In deze periode wordt de Romeinse liturgie vanuit Rome overgenomen in het Frankische rijk. Men ontvangt niet alleen afzonderlijke teksten, maar een volledige structuur van jaar, feesten, lezingen en gezangen. Dat vraagt om uitleg en doordenking.
Amalarius van Metz (9e eeuw) behoort tot de eerste die deze ordening systematisch beschrijft. Hij verklaart niet alleen de Schrift, maar ook de plaats van de Schrift binnen het kerkelijk jaar. Voor hem vormt de Quadragesima een geordende weg naar Pasen.
De Kerkvaders, zoals Augustinus, Leo de Grote en Gregorius de Grote, verklaren vooral de Schrift en roepen op tot bekering. De karolingische liturgisten onderzoeken daarnaast de structuur van de liturgie zelf: de volgorde van lezingen, gezangen en riten. Het ene betreft de uitleg van de tekst; het andere de uitleg van de ordening.
De uiterlijke tekenen hebben betekenis. Amalarius schrijft: Exteriora sacramenta interiorem gratiam significant et excitant. De zichtbare tekenen betekenen en wekken de innerlijke genade. Zo wordt de liturgie verstaan als onderricht door ordening.