22 januari — Heilige Vincentius van Zaragoza † 304 en Heilige Anastasius van Perzie† 628, martelaren
Op deze dag gedenkt de Kerk twee martelaren die in verschillende eeuwen en streken leefden, maar in de liturgie samen worden herdacht: Vincentius, diaken en martelaar, en Anastasius, monnik en martelaar.
In het bovenste register ziet men de arrestatie van Vincentius, zijn voorgeleiding voor de rechter en het eerste verhoor. Het middelste register toont de opeenvolgende folteringen: Vincentius wordt op het rooster gelegd, met ijzeren haken gekweld en in de gevangenis opgesloten. In het onderste register volgen zijn dood, de behandeling van zijn lichaam en de bescherming ervan tegen ontwijding, waaronder de bewaking door een raaf, een bekend motief uit zijn passio. De scènes zijn streng geordend en zonder overbodige details weergegeven, geheel in overeenstemming met de romaanse beeldtaal, waarin niet het lichamelijke lijden op zichzelf, maar de standvastigheid van de martelaar centraal staat.
Preek van Augustinus over de heilige Vincentius
Broeders, wij vieren vandaag de geboortedag van de heilige martelaar Vincentius — niet de dag waarop hij geboren werd uit zijn moeder, maar die waarop hij geboren werd tot het leven dat geen einde kent. Want de martelaren worden door hun lijden niet vernietigd, maar voltooid; zij verliezen het tijdelijke leven, opdat zij het eeuwige zouden verkrijgen.
Vincentius heeft overwonnen in zijn lijden, omdat hij door het lijden niet overwonnen werd. De beul woedde, maar de martelaar week niet; het lichaam werd gefolterd, maar de ziel bleef ongebroken. De pijn nam toe, maar de standvastigheid hield stand; de foltering verslapte niet, maar het geloof bezweek evenmin.
Wat werd hier overwonnen? Niet de mens, maar de vijand; niet het vlees, maar de goddeloosheid; niet de zwakke, maar de boosheid. De beul meende te overwinnen, maar werd overwonnen; hij martelde het lichaam, maar hij kon het geloof niet aanraken. Wat hij zag, was het lichaam; wat hij niet zag, was datgene waardoor de martelaar overwon.
Want niet de straf maakt de martelaar, maar de zaak waarvoor hij lijdt. Velen hebben hetzelfde ondergaan, maar zij hebben niet hetzelfde verdiend; want ook misdadigers worden gefolterd, maar zij worden niet gekroond. Het is de oorzaak die de martelaar maakt, niet de pijn.
Zie hoe groot de overwinning van Vincentius is: de beul werkte zijn eigen ondergang uit. Want terwijl hij meende het geloof te vernietigen, maakte hij het openbaar; terwijl hij de naam van Christus wilde uitwissen, schreef hij die in het hart van de gelovigen. De foltering heeft de martelaar niet gebroken, maar verkondigd; zij heeft hem niet vernietigd, maar bekendgemaakt.
En waarom, broeders, zouden wij vrezen wat de martelaar niet vreesde? Waarom zouden wij sidderen voor wat hij overwon? Hij stond tegenover het geweld, wij tegenover de verzoeking; hij tegenover het ijzer, wij tegenover de begeerte; hij tegenover de beul, wij tegenover de wereld. Maar dezelfde Christus die hem sterkte, versterkt ook ons, indien wij niet van Hem afwijken.
Want de martelaar heeft niet uit eigen kracht overwonnen, maar door Hem die zei: In de wereld zult gij verdrukking hebben, maar hebt goede moed: Ik heb de wereld overwonnen. Vincentius heeft overwonnen, omdat Christus in hem overwon.
Laat ons dan de martelaar eren, niet door hem alleen te bewonderen, maar door hem na te volgen. Niet allen worden geroepen tot dezelfde strijd, maar allen tot dezelfde trouw. Niet allen lijden door het zwaard, maar allen worden beproefd in hun geweten. Laat ons daarom vasthouden aan wat wij belijden, opdat wij, ook zonder bloedvergieten, toch de kroon ontvangen.
Moge de heilige martelaar Vincentius voor ons bidden, opdat wij standvastig blijven in het geloof, volharden in de hoop en volmaakt worden in de liefde. Door onze Heer Jezus Christus, aan wie de eer is met de Vader en de Heilige Geest, tot in eeuwigheid. Amen.
Preek van Augustinus over de heilige Anastasius
Broeders, wij vieren vandaag de geboortedag van de heilige martelaar Anastasius — niet de dag waarop hij het tijdelijke leven binnentrad, maar die waarop hij door het lijden werd overgebracht tot het eeuwige leven. Want voor de martelaren is de dood geen einde, maar een doorgang; geen ondergang, maar een overwinning.
Anastasius was niet geboren als christen, maar hij werd christen door geloof; en hij werd martelaar door belijdenis. Wat hij niet had ontvangen bij zijn geboorte, heeft hij verkregen door zijn bekering; en wat hij in korte tijd heeft leren kennen, heeft hij met grote standvastigheid beleden. Zo toont God, broeders, dat Hij niet let op de duur van de tijd, maar op de volheid van het hart.
Want Anastasius heeft niet lang onderwezen hoeven worden, om krachtig te kunnen lijden. Hij hoorde, hij geloofde, hij beleed; hij beleed, hij leed; hij leed, hij overwon. De beul zag een zwakke, maar God zag een uitverkorene; de wereld zag een nieuweling, maar Christus zag een getuige.
Hij werd bedreigd, maar niet gebroken; hij werd gefolterd, maar niet overwonnen; hij werd gedood, maar niet vernietigd. Want zijn dood was geen verlies, maar een winst; geen straf, maar een kroon. Wat de vervolger meende te vernietigen, werd verheerlijkt; wat hij wilde uitwissen, werd verkondigd.
Laat niemand daarom zeggen: Ik ben te laat gekomen; ik heb te laat geloofd. Want de Heer van de wijngaard gaf ook aan hen die op het laatste uur kwamen hetzelfde loon. Anastasius is het bewijs, broeders, dat de genade niet gebonden is aan jaren, maar aan geloof; niet aan leeftijd, maar aan liefde.
Maar laten wij ook begrijpen dat bekering niet genoeg is zonder volharding. Want velen beginnen, maar weinigen voltooien; velen geloven in stilte, maar weinigen belijden in de beproeving. Anastasius heeft niet alleen geloofd, maar ook standgehouden; hij heeft niet alleen Christus gekend, maar Hem ook niet verloochend.
En wat was zijn kracht? Niet zijn lichaam, maar zijn geloof; niet zijn aardse afkomst, maar zijn hemelse roeping; niet zijn eigen moed, maar de genade van Christus. Want niemand kan standhouden in de strijd, tenzij hij wordt gesterkt door Hem die de kroon schenkt.
Laat ons daarom, broeders, de martelaar eren door hem na te volgen. Niet allen worden geroepen tot hetzelfde lijden, maar allen tot dezelfde belijdenis. Niet allen worden beproefd door de pijn van het lichaam, maar allen door de waarheid van het hart. Laat ons dus trouw blijven in wat wij belijden, opdat wij, ook zonder bloedvergieten, toch tot de belijders gerekend worden.
Moge de heilige martelaar Anastasius voor ons bidden, opdat wij niet alleen beginnen in het geloof, maar ook volharden tot het einde. Door onze Heer Jezus Christus, aan wie de eer is met de Vader en de Heilige Geest, tot in eeuwigheid. Amen.