26 december – H. Stefanus, diaken en protomartelaar † ca. 35
Stefanus leefde in de eerste jaren na de Verrijzenis van Christus, in de jonge Kerk van Jeruzalem. Hij was een van de zeven diakens die door de apostelen werden aangesteld om zorg te dragen voor de gemeenschap, vooral voor de armen en weduwen. De Handelingen der Apostelen beschrijven hem als een man “vol van geloof en van de Heilige Geest”.
Door zijn prediking en tekenen wekte hij verzet bij leden van verschillende synagogen. Voor het Sanhedrin werd hij beschuldigd van godslastering, zoals ook Jezus vóór hem. In zijn grote rede (Handelingen 7) overziet hij de heilsgeschiedenis van Israël en belijdt hij Christus als de vervulling van de Wet en de Profeten.
Wanneer Stefanus getuigt dat hij de hemel geopend ziet en Jezus aan de rechterhand van God, wordt hij buiten de stad gestenigd. Stervend bidt hij voor zijn vervolgers en volgt hij zijn Heer tot in Diens dood. Zo wordt hij de protomartelaar, de eerste die zijn leven gaf voor het geloof in Christus.
De middeleeuwse dichter Adam van Sint-Victor bezong de heilige Stefanus in de hymne Heri mundus exsultavit. Dom Guéranger beschouwt deze tekst als de mooiste hymne voor het feest van de protomartelaar. Zij verbindt Kerstmis en martelaarschap: gisteren werd Christus geboren, heden sterft Stefanus om Christus.
Hymne — Heri mundus exsultavit
Gisteren jubelde de wereld
bij de geboorte van Christus;
heden triomfeert Stefanus
in de vreugte der hemelen.
Gisteren werd God als mens geboren,
heden wordt de mens aan God opgedragen;
gisteren was Christus op aarde,
heden is Stefanus in de hemel.
Gisteren werd Christus in doeken gewikkeld,
heden werd Stefanus met stenen overladen;
gisteren werd Christus in de kribbe gevonden,
heden werd Stefanus ter dood gebracht.
Gisteren werd de Herder aanbeden,
heden wordt de strijder gekroond;
gisteren werd het Lam geboren,
heden werd het Lam geslacht.
Gisteren kwam Christus tot de wereld,
heden gaat Stefanus over tot God;
gisteren was er strijd,
heden is er overwinning.
Gisteren werd de Verlosser geboren,
heden leed de belijder;
gisteren lag Hij in de kribbe,
heden zetelt Hij op de troon.
Eer zij U, Heer,
die geboren zijt uit de Maagd,
met de Vader en de Heilige Geest,
tot in de eeuwen der eeuwen. Amen.