Zesde zondag na Driekoningen

Vervolg van het heilig Evangelie volgens Mattheüs (13,31–35)

IN DIE TIJD hield Jezus de menigte de volgende gelijkenis voor: Het rijk der hemelen gelijkt op een mosterdzaadje, dat iemand in zijn akker gaat zaaien. Het is wel het kleinste van alle zaden, maar als het is opgeschoten, is het groter dan alle andere tuinplanten; en het wordt een boom, zodat de vogels van de hemel in zijn takken kunnen nestelen. Nog een andere gelijkenis hield Hij hun voor: Het rijk der hemelen gelijkt op zuurdeeg, dat door een vrouw wordt gebruikt en vermengd onder drie maten meel, totdat dit geheel is gegist. Dit alles sprak Jezus tot de menigte in gelijkenissen, en zonder gelijkenissen sprak Hij niet tot hen. Zo werd vervuld wat door de profeet voorzegd was: Ik zal mijn mond openen in gelijkenissen en openbaren wat verborgen was vanaf de grondvesting van de wereld.

The Parable of the Mustard Seed
Jan Luyken, The Parable of the Mustard Seed, 1712. Rijksmuseum, Amsterdam.

De waarheid en goddelijkheid van de katholieke Kerk

Het Rijk der hemelen is gelijk aan een mosterdzaadje. (Matteüs 13,31) De heilige Kerkvaders en Schriftverklaarders zeggen bij hun uitleg van deze gelijkenis dat met het Rijk der hemelen hier de Kerk van Christus wordt bedoeld, Zijn Koninkrijk op aarde. Dit blijkt ook uit de gelijkenis van de vorige zondag, waarin het Rijk der hemelen wordt vergeleken met een akker waarop onkruid tussen de tarwe werd gezaaid. Dit kan immers niet worden gezegd van het hemelse Koninkrijk, maar alleen van de Kerk of het Koninkrijk Gods op aarde. Christus vergelijkt Zijn Koninkrijk, dat wil zeggen Zijn Kerk, met een mosterdzaadje, zowel vanwege de geringheid van haar oorsprong als vanwege de omvang en snelheid van haar groei. Het is wel het kleinste van alle zaden, maar wanneer het is opgegroeid, is het groter dan alle andere tuinplanten en wordt het een boom, zodat de vogels des hemels komen en in zijn takken wonen. Zo heeft ook de Kerk, hoe klein zij bij haar stichting ook was, zich spoedig zodanig uitgebreid dat zij zich over de gehele wereld verspreidde. Door een werking van Gods goedheid zijt gij leden geworden van deze Kerk van alle volkeren. Gij hebt het geluk haar leer te geloven en te belijden. Ik wil daarom uw aandacht vestigen op enige bewijzen die aantonen dat de godsdienst die gij belijdt waarachtig en goddelijk is, en tevens op de dankbaarheid en trouw die gij aan Gods goedheid verschuldigd zijt, omdat Hij u tot het ware geloof heeft geroepen.

God heeft op aarde een godsdienst ingesteld waardoor wij Hem de hulde kunnen brengen die Hij van ons verlangt. De hulde van ons verstand, door de waarheden te geloven die Hij ons heeft geopenbaard, op het gezag van Zijn woord. De hulde van ons vertrouwen, door ons geheel te verlaten op Zijn goddelijke goedheid en barmhartigheid en op Zijn onfeilbare beloften, door de verdiensten van Christus. De hulde van onze genegenheid, door Hem met geheel ons hart en geheel onze ziel boven alles te beminnen, om Hemzelf. De hulde van onze wil, door Hem te gehoorzamen en te dienen op de wijze die Hij heeft voorgeschreven. En ook de hulde van ons lichaam, door de uiterlijke handelingen van de godsdienstige eredienst godvruchtig te verrichten. Deze verplichtingen moeten worden vervuld overeenkomstig de bijzondere vorm van godsdienst die God Zelf heeft voorgeschreven. Zo werd de wet van Mozes door God aan de Joden gegeven en was zij daarom voor hen de enige ware godsdienst, totdat Christus kwam. Toen Jezus Christus op aarde was, stelde Hij daarvoor de christelijke godsdienst in de plaats, die veel volmaakter is: dezelfde godsdienst die wij het geluk hebben te belijden en die de enige ware godsdienst ter wereld is. Hoewel zij bij haar stichting klein was, werd zij spoedig algemeen verbreid.

Bij de stichting van deze godsdienst koos Christus twaalf apostelen. Hij openbaarde hun een geheel van geloofswaarheden. Door Zijn wonderen bewees Hij de waarheid van deze leer, omdat Hij daarmee Zijn goddelijk gezag om haar te verkondigen aantoonde. Na Zijn dood en verrijzenis gaf Hij Zijn apostelen de opdracht diezelfde leer aan de gehele wereld te verkondigen. Hij beloofde bij hen en hun opvolgers te blijven, alle dagen tot aan de voleinding der wereld (Matteüs 28,19–20). Ook beloofde Hij dat de Heilige Geest voor altijd bij hen zou blijven en hen tot de volle waarheid zou leiden (Johannes 14,16 en 16,13). Aangezien Christus geen valse beloften kan doen, is het duidelijk dat Hij sindsdien altijd bij de leraren van Zijn Kerk is geweest en ook thans bij hen is. Evenzo heeft de Heilige Geest hen steeds in de waarheid geleid en doet Hij dit nog altijd. De godsdienst die van de apostelen is overgeleverd, dat wil zeggen de godsdienst die de apostelen hebben verkondigd en die hun opvolgers in alle eeuwen zijn blijven verkondigen, moet dus de ware godsdienst zijn, en wel de enige ware. Om te weten welke de enige ware godsdienst van Christus is, hoeven wij derhalve slechts te zoeken naar die godsdienst die vanaf het begin heeft bestaan, want deze moet noodzakelijkerwijs de ware zijn.

Nu weet de gehele wereld en moet zij erkennen dat onze godsdienst de oudste is van alle thans bestaande godsdiensten. Zij is daarom de enige die de ware kan zijn, omdat zij als enige oud genoeg is om Christus en de apostelen tot haar stichters te hebben gehad. Onze godsdienst had reeds bestaan en was gedurende meer dan vijftienhonderd jaar de godsdienst van de christelijke wereld geweest, toen de hoogmoedige geest van het eigen oordeel de mensen ertoe bracht eigen godsdiensten op te richten, in tegenstelling tot de godsdienst die van Christus’ apostelen was overgeleverd. En zij noemden hun nieuwe godsdiensten een hervorming! Deze nieuwe godsdiensten, die nieuwe leerstellingen verkondigden en nieuwe vormen van eredienst voorschreven, konden niet van de apostelen afkomstig zijn, omdat zij vijftienhonderd jaar te laat waren ontstaan. Zij zijn daarom louter menselijke uitvindingen en geen goddelijke instellingen. Bovendien is onze godsdienst de enige waarin de gelijkenis van het Evangelie van vandaag wordt vervuld. Zij alleen is, evenals het mosterdzaadje, na haar eerste groei groter geworden dan alle andere, zodat zij de enige godsdienst ter wereld is waarop de naam katholiek van toepassing kan zijn.

De katholieke Kerk is de enige waarin eenheid van geloof bestaat. Het ontbreken van die eenheid is een duidelijk kenmerk van dwaling, want tegenstrijdigheden kunnen niet van God komen. Zoals er slechts één Heer is, zo is er ook slechts één geloof en één doopsel (Efeziërs 4,5). De godsdienst van de Hervorming is verdeeld in duizend verschillende leerstellingen en geloofsbelijdenissen. Zij is een rijk dat tegen zichzelf verdeeld is en daarom niet uit God (Matteüs 12,25). Maar wij zijn allen verenigd in één en hetzelfde geloof en staan allen onder hetzelfde Hoofd: de opvolger van de heilige Petrus, die door Christus tot Hoofd van Zijn Kerk werd aangesteld. De katholieke Kerk is dus de enige godsdienst die het kenmerk van de waarheid bezit. Zij is de enige waarin wij de werkelijke opvolgers van de heilige Petrus kunnen vinden, de enige die de sacramenten en het Offer bezit die Christus heeft ingesteld, en de enige die de vervulling geniet van de goddelijke beloften die haar in eenheid en waarheid bewaren en ons de hechtste gronden voor zekerheid geven.

En toch, ondanks deze gronden voor volledige zekerheid, hoeveel van onze arme medemensen, hoeveel van onze eigen buren en bekenden, laten zich misleiden door de geest van dwaling, zodat zij door iedere wind van leer heen en weer worden geslingerd en meegesleept (Efeziërs 4,14). O, hoezeer behoort gij, mijn broeders, God te danken omdat Hij u voor deze ongelukkige misleiding heeft behoed of u daaruit heeft verlost! Hoezeer behoort gij Zijn oneindige goedheid te loven en te prijzen, omdat Hij u uit de duizenden mensen onder wie gij leeft heeft uitgekozen om leden te zijn van Zijn ene, heilige, katholieke en apostolische Kerk! En hoezeer behoort gij uw dankbaarheid te tonen door trouw en godvruchtig in praktijk te brengen wat uw geloof u leert! Bewaart daarom, mijn broeders, in uw hart een sterke en oprechte gehechtheid aan deze godsdienst van alle eeuwen en alle volkeren. Weest altijd bereid haar leer en gebruiken openlijk te belijden wanneer de omstandigheden dit van u verlangen. Want met het hart gelooft men ter gerechtigheid, maar met de mond belijdt men ter zaligheid. (Romeinen 10,10) Schaamt u daarom nooit om uw godsdienst te belijden en te beoefenen in tegenwoordigheid van anderen, wie zij ook mogen zijn. Houdt immers de woorden van Jezus Christus voor ogen: Wie Mij voor de mensen verloochent, hem zal ook Ik verloochenen voor Mijn Vader die in de hemel is. Maar ieder die Mij voor de mensen belijdt, hem zal ook Ik belijden voor Mijn Vader die in de hemel is. (Matteüs 10,32)

Bron: Eerw. John Perry, Practical Sermons for All the Sundays of the Year, Second Series, Sermon XIII: On the Truth and Divinity of the Catholic Church, Londen, 1859, blz. 79–84. Nederlandse vertaling.

Afbeelding: Jan Luyken, De gelijkenis van het mosterdzaad, 1712. Rijksmuseum, Amsterdam.