H. Johannes, apostel en evangelist

27 decemberH. Johannes, apostel en evangelist † ca. 100

Johannes de Evangelist was de jongste van de apostelen, zoon van Zebedeüs en broer van Jacobus de Meerdere. Hij werd door Jezus geroepen aan het meer van Galilea, terwijl hij met zijn broer bezig was met het herstellen van de visnetten. Op het woord van Christus liet hij alles achter om Hem te volgen.

Johannes behoorde tot de kleine kring van leerlingen die Jezus het meest nabij waren. Het Evangelie noemt hem de leerling die Jezus liefhad. Daarmee wordt niet bedoeld dat hij boven de anderen werd verkozen, maar dat hij door zijn trouw en zuiverheid een bijzondere vertrouwelijkheid met zijn Meester had. Hij was aanwezig bij beslissende momenten: bij de Gedaanteverandering op de berg en bij de doodsangst van Jezus in de hof van Getsemane.

Tijdens het Laatste Avondmaal zat Johannes naast Jezus en rustte zijn hoofd aan diens borst. In de uren van het lijden bleef hij Hem trouw, toen anderen vluchtten of Hem verloochenden. Hij volgde Jezus tot aan het kruis en stond daar samen met de Heilige Maagd Maria. Van het kruis vertrouwde de Verlosser zijn Moeder toe aan Johannes.

Na de Hemelvaart verbleef Johannes aanvankelijk te Jeruzalem en vestigde hij zich later te Efeze. Tijdens de vervolging onder keizer Domitianus werd hij gearresteerd en naar Rome overgebracht, waar hij werd berecht en in een vat met kokende olie werd geworpen. Door Gods ingrijpen bleef hij ongedeerd, maar vanwege deze beproeving rekent de Kerk hem toch tot de martelaren.

Johannes werd vervolgens door de Romeinse overheden verbannen naar het eiland Patmos. Tijdens deze ballingschap ontving hij de openbaringen die hij heeft opgetekend in de Apocalyps, het laatste boek van het Nieuwe Testament, waarin in krachtige beelden de strijd van de Kerk en de uiteindelijke overwinning van Christus worden getoond.

Na zijn vrijlating keerde Johannes terug naar Efeze. Hij woonde daar samen met de Heilige Maagd Maria. Hier schreef hij het Evangelie dat zijn naam draagt. In dit Evangelie begint Johannes niet bij de menswording, zoals de andere evangelisten, maar bij het eeuwige bestaan van de Zoon: In den beginne was het Woord. Dit was nodig in een tijd waarin reeds disputen ontstonden over de ware aard van Christus. Johannes maakt vanaf de eerste zin duidelijk dat Jezus niet slechts een verheven mens is, maar het eeuwige Woord van God.

Johannes de Evangelist schrijvend, met de adelaar als symbool, uit de Evangeliën van Liessies
Deze 12e-eeuwse miniatuur uit de Evangeliën van Liessies toont Johannes schrijvend aan zijn Evangelie. De adelaar naast hem is zijn vaste attribuut in de christelijke kunst. Dit symbool wordt gebruikt omdat Johannes in zijn Evangelie niet begint bij het aardse leven van Jezus, maar bij zijn goddelijke oorsprong: het eeuwige Woord. Zoals de adelaar hoger stijgt dan andere vogels, zo richt Johannes zich op het goddelijke mysterie van Christus. De monnik die hem de inkt aanreikt laat zien dat dit Evangelie wordt geschreven onder ingeving van de Heilige Geest en binnen de Kerk wordt vastgelegd en doorgegeven. H. Johannes, bid voor ons.