Vierentwintigste en laatste zondag na Pinksteren

Vervolg van het heilig Evangelie volgens de H. Mattheüs, 24, 15–35

IN DIE TIJD sprak Jezus tot zijn leerlingen: Wanneer gij de gruwel der verwoesting, waarvan de profeet Daniël heeft gesproken, zult zien heersen op heilige Bodem – hij, die dit leest, trachte het te begrijpen! – laten dan zij, die in Judea zijn, vluchten naar de bergen; en hij, die op het dak is, kome dan niet naar beneden, om iets uit zijn huis te halen; en die zich op het land bevindt, moet niet eerst teruggaan om zijn kleed mee te nemen. Maar ongelukkig de vrouwen, die in die dagen in verwachting zijn of een kind te voeden hebben! En bidt toch, dat uw vlucht niet valt in de winter of op een sabbathdag. Want dan zal er een ellende komen zo groot, als er nooit geweest is van het begin der wereld af tot nu toe, noch ooit weer zal zijn. En als die dagen niet bekort werden, zou er niemand behouden blijven; maar om wille van de uitverkorenen zullen die dagen bekort worden. Als men u dan zegt: Ziet, hier is de Christus! of: dáár is Hij! gelooft het niet. Want valse christussen en valse profeten zullen er opstaan, en zij zullen grote tekenen en wonderen verrichten, zodat – als het mogelijk was – zelfs de uitverkorenen in dwaling zouden gebracht worden. Ziet, Ik heb het u voorspeld! Als men u dus zegt: Ziet, Hij is in de woestijn! – gaat er niet heen; ziet, Hij is daar binnen in huis! – gelooft het niet. Want gelijk de bliksem uitschiet van het Oosten en straalt tot in het Westen, zó zal ook de komst van de Mensenzoon zijn. Waar het aas ook ligt, daar verzamelen zich de gieren. En terstond na de ellende van die dagen zal de zon verduisterd worden en de maan zal haar licht niet meer geven, en de sterren zullen van de hemel vallen en de krachten der hemelen zullen geschokt worden. En dan zal het teken van de Mensenzoon verschijnen aan de hemel, en dan zullen alle volksstammen der aarde weeklagen. En zij zullen de Mensenzoon zien komen op de wolken des hemels met grote macht en majesteit. En Hij zal zijn engelen uitzenden met luid bazuingeschal, en zij zullen zijn uitverkorenen verzamelen van de vier windstreken, van het ene uiterste van de hemel tot aan het andere. Leert van de vijgeboom deze gelijkenis: Als zijn takken zacht worden, en de bladeren uitschieten, dan weet gij, dat de zomer nabij is: – zó ook, als gij dit alles ziet, weet dan, dat het vlak voor de deur staat. Voorwaar Ik zeg u, dit geslacht zal niet vergaan, voordat al deze dingen geschieden. Hemel en aarde zullen vergaan, maar mijn woorden zullen niet vergaan.

Christus in majesteit met de twaalf apostelen
Christus in majesteit met de twaalf apostelen, ca. 1320.
National Gallery of Art, Washington.
Het aantal zondagen na Pinksteren kan vierentwintig overschrijden en zelfs tot achtentwintig oplopen, naargelang Pasen vroeger of later valt. Maar de Mis van deze zondag blijft steeds voor de laatste zondag bewaard. De tussenliggende zondagen ontvangen de gebeden, het Epistel en het Evangelie van de zondagen na Driekoningen die aan het begin van het jaar geen plaats konden vinden. Vroeger beschouwde de Kerk de drieëntwintigste zondag na Pinksteren als het eigenlijke besluit van het liturgisch jaar. Daarin werd de voltooiing van Gods heilsplan beschouwd: Joden en heidenen, eenmaal van elkaar gescheiden, worden door Christus verenigd tot één nieuw volk. Zo bereikte het kerkelijk jaar zijn voltooiing in de eenheid van de verloste mensheid met Christus. Pas in latere eeuwen is de Kerk het liturgisch jaar gaan besluiten met de profetische aankondiging van de wederkomst van Christus, waarmee de tijd eindigt en de eeuwigheid aanvangt. Omdat het Evangelie van de H. Lucas deze wederkomst reeds aan het begin van de Advent aankondigt, werd voor de laatste zondag na Pinksteren de uitvoeriger profetie van de H. Mattheüs gekozen. (Dom Guéranger)
De H. Augustinus over de verwoesting van Jeruzalem en de wederkomst van Christus
In zijn brief aan Hesychius, bisschop van Salona in Dalmatië, behandelt de H. Augustinus de profetische rede van Christus over de verwoesting van Jeruzalem en het einde der wereld. Hij onderscheidt daarin drie gebeurtenissen: de ondergang van Jeruzalem, de voortdurende komst van Christus in Zijn Kerk en Zijn uiteindelijke wederkomst om levenden en doden te oordelen. De hier opgenomen tekst is ontleend aan de paragrafen 25 tot en met 29 van deze brief, geschreven omstreeks 419–420. De aanspreekvorm Uwe Heiligheid is gericht tot bisschop Hesychius en was destijds ook voor bisschoppen gebruikelijk.
De belegering en verwoesting van Jeruzalem
De belegering en verwoesting van Jeruzalem, ca. 1503–1504.
Miniatuur uit het Vaux Passional. National Library of Wales.
§25. De tekenen die volgens het Evangelie van Lucas als toekomstige gebeurtenissen zijn voorzegd, zijn, zoals Uwe Heiligheid opmerkt, dezelfde als die volgens Mattheüs en Marcus. Want deze drie geven weer wat de Heer gezegd heeft toen Zijn leerlingen Hem vroegen wanneer zou gebeuren wat Hij over de verwoesting van de Tempel had voorspeld, en wat het teken van Zijn komst en van de voleinding der wereld zou zijn. Zij verschillen immers niet in de zaken zelf, wanneer de een iets vermeldt wat de ander verzwijgt of op andere wijze zegt; wanneer men hen met elkaar vergelijkt, helpen zij veeleer om het inzicht van de lezer te leiden. Maar het zou te lang duren nu alles te bespreken. Want op hun vragen antwoordde de Heer over de dingen die zich vanaf die tijd zouden voltrekken: hetzij over de verwoesting van Jeruzalem, die de aanleiding tot hun vraag was; hetzij over Zijn komst door de Kerk, waarin Hij tot het einde niet ophoudt te komen. Want men herkent Hem als komende in de Zijnen, terwijl dagelijks nieuwe leden van Zijn lichaam geboren worden. Over deze komst heeft Hij gezegd: Van nu af zult gij de Zoon des mensen zien komen op de wolken. Over deze wolken is door de profeet gezegd: Ik zal Mijn wolken bevelen dat zij geen regen op haar laten vallen. Of Hij antwoordde over het einde zelf, wanneer Hij zal verschijnen om de levenden en de doden te oordelen. §26. Daar Hij dus spreekt over tekenen die op deze drie zaken betrekking hebben, namelijk op de verwoesting van die stad, op Zijn komst in Zijn lichaam, dat de Kerk is, en op Zijn komst in het hoofd der Kerk, dat Hijzelf is, moet men met zorg onderscheiden welk teken op welke van deze drie zaken betrekking heeft. Anders zouden wij hetgeen betrekking heeft op de verwoesting van Jeruzalem kunnen houden voor iets wat op het einde der wereld slaat, of omgekeerd hetgeen op het einde der wereld betrekking heeft, aan de ondergang van die stad kunnen toeschrijven. Of wij zouden zeggen dat hetgeen op Zijn komst in Zijn lichaam, dat de Kerk is, betrekking heeft, slaat op Zijn laatste komst in Zijn lichaam, dat het hoofd der Kerk is; of omgekeerd beweren dat hetgeen op Zijn laatste komst in eigen persoon slaat, betrekking heeft op de komst die door de Kerk geschiedt. Bij dit alles zijn sommige dingen duidelijk, maar andere zo duister dat het moeilijk is erover te oordelen en overmoedig om, zolang men ze niet begrijpt, hierover iets met zekerheid vast te stellen. §27. Wat echter gezegd wordt: Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen. Bidt dat uw vlucht niet in de winter of op de sabbat geschiede. Want dan zal er een grote verdrukking zijn, zoals er vanaf het begin der wereld geen is geweest en ook nooit meer zijn zal, staat bij Mattheüs en Marcus zo vermeld dat het onzeker is of men het moet begrijpen van de verwoesting van die stad of van het einde der wereld. Bij Marcus luidt dezelfde passage aldus: Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen. Bidt dat het niet in de winter geschiede. Want die dagen zullen dagen van een verdrukking zijn, zoals er vanaf het begin van de schepping die God geschapen heeft, tot nu toe geen is geweest en ook nooit meer zijn zal. En indien de Heer die dagen niet had verkort, zou geen vlees behouden zijn; maar ter wille van de uitverkorenen die Hij heeft uitverkoren, heeft Hij de dagen verkort. Mattheüs spreekt niet anders. Lucas heeft het echter zó weergegeven dat blijkt dat het op de verwoesting van die stad betrekking heeft. Want bij hem lezen wij: Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen; want er zal grote benauwdheid op aarde zijn en toorn over dit volk. En zij zullen vallen door de scherpte van het zwaard en als gevangenen worden weggevoerd onder alle volken; en Jeruzalem zal door de heidenen worden vertreden totdat de tijden der heidenen vervuld zijn. §28. Hoe men nu tot deze woorden gekomen is, schrijft Mattheüs aldus: Wanneer gij dan de gruwel der verwoesting, waarvan gesproken is door de profeet Daniël, op de heilige plaats zult zien staan, wie het leest, geve er acht op, dan moeten zij die in Judea zijn, naar de bergen vluchten; en wie op het dak is, dale niet af om iets uit zijn huis te halen, en wie op het veld is, kere niet terug om zijn mantel te halen. Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen, enzovoort. Marcus echter schrijft aldus: Wanneer gij de gruwel der verwoesting zult zien staan waar hij niet behoort, wie het leest, geve er acht op, dan moeten zij die in Judea zijn, naar de bergen vluchten; en wie op het dak is, dale niet af en ga het huis niet binnen om er iets uit te halen; en wie op het veld is, kere niet terug om zijn kleed te halen. Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen, enzovoort. Lucas daarentegen vermeldt op dezelfde plaats deze woorden van de Heer, om aan te tonen dat de gruwel der verwoesting, door Daniël voorzegd, plaatsvond toen Jeruzalem werd ingenomen: Wanneer gij Jeruzalem door een leger omsingeld zult zien, weet dan dat zijn verwoesting nabij is. Daaruit blijkt dus dat toen aldaar de gruwel der verwoesting stond, waarover de twee andere evangelisten gesproken hebben. Vervolgens gaat ook Lucas op dezelfde wijze verder: Dan moeten zij die in Judea zijn, naar de bergen vluchten. En waar de anderen gezegd hebben: Wie op het dak is, dale niet af en ga het huis niet binnen om er iets uit te halen, zegt Lucas: En wie binnen de stad zijn, moeten haar verlaten. Daarmee wordt aangetoond dat de woorden bij de andere evangelisten de noodzakelijke haast bij de vlucht voorschrijven. En waar de anderen schrijven: Wie op het veld is, kere niet terug om zijn kleed te halen, zegt Lucas duidelijker: En wie in de omliggende streken zijn, moeten haar niet binnengaan, want dit zijn dagen van vergelding, opdat alles vervuld worde wat geschreven staat. Daarna vervolgt ook hij op overeenkomstige wijze, zodat volkomen duidelijk is dat deze evangeliepassage bij alle drie over dezelfde gebeurtenis handelt: Wee de zwangeren en de zogenden in die dagen, en de overige woorden die daarop betrekking hebben en die ik hierboven reeds heb vermeld. §29. Lucas heeft dus duidelijk gemaakt wat onzeker zou kunnen zijn, namelijk dat hetgeen gezegd is over de gruwel der verwoesting en hetgeen gezegd is over het verkorten van de dagen ter wille van de uitverkorenen, niet op het einde der wereld, maar op de belegering van Jeruzalem betrekking heeft. Want ook al heeft hij deze dingen zelf niet vermeld, hij heeft andere zaken die dezelfde gebeurtenis betreffen duidelijker beschreven, en daarmee aangetoond dat ook die woorden daarop betrekking hebben. Wij moeten er immers niet aan twijfelen dat er onder dat volk, toen Jeruzalem werd verwoest, uitverkorenen van God waren die uit de besnijdenis tot het geloof waren gekomen of nog zouden komen, uitverkoren vóór de grondvesting der wereld. Ter wille van hen werden die dagen verkort, opdat de rampen draaglijk zouden worden. Sommigen schijnen mij een juister begrip te hebben gehad wanneer zij menen dat met de dagen de rampen zelf worden aangeduid, zoals ook elders in de goddelijke Schrift van kwade dagen wordt gesproken. Want de dagen zelf zijn niet kwaad, maar de dingen die daarin gebeuren. Daarom wordt gezegd dat deze dingen verkort werden, opdat zij door het geduld dat God schenkt minder zwaar zouden worden gevoeld, zodat wat groot was, kort zou worden.
H. Augustinus, Epistula 199 ad Hesychium, §§25–29, De fine saeculi. Nederlandse vertaling naar de Latijnse tekst, CSEL 57.
De vierde engel blaast op de bazuin, met zon, maan en sterren
De vierde engel blaast op de bazuin, Openbaring 8, 12–13.
Miniatuur uit de Beatus van Ferdinand I en Sancha, 1047 Madrid