Op de vrijdag na het octaaf van Sacramentsdag viert de Kerk het feest van het Allerheiligst Hart van Jezus. Na de viering van Sacramentsdag richt zij haar blik op de bron waaruit alle genaden van de Verlossing voortkomen: de liefde van Christus zelf.
In het Heilig Hart vereert de Kerk het Hart van Hem die waarachtig God en waarachtig mens is. Het herinnert ons aan de liefde die de Zoon van God deed mens worden, Hem naar het kruis voerde en Hem nog dagelijks onder ons tegenwoordig doet zijn in het Allerheiligst Sacrament.
Daarom volgt dit feest onmiddellijk op Sacramentsdag. Nadat de Kerk gedurende acht dagen Christus heeft aanbeden in het sacrament van Zijn Lichaam en Bloed, nodigt zij de gelovigen uit de bron van dit alles te beschouwen: het liefdevolle Hart van de Verlosser, waaruit op Calvarië bloed en water vloeiden, beeld van de Sacramenten en van de geboorte van de Kerk.
Dom Guéranger over het Heilig Hart
De ontwikkeling van de devotie tot het Heilig Hart
De lans van Longinus en het Hart van Christus
Akte van Toewijding aan het Heilig Hart van Jezus
Litanie van het Heilig Hart van Jezus
Vrijdagmeditaties over het Heilig Hart
Dom Guéranger over het Heilig Hart
Dom Prosper Guéranger zag in de verbreiding van de devotie tot het Heilig Hart een bijzonder antwoord van de Kerk op de geest van de moderne tijd. Juist in de negentiende eeuw, toen ongeloof, rationalisme en godsdienstige onverschilligheid sterk om zich heen grepen, nam deze verering een grote vlucht en werd zij door de Kerk krachtig bevorderd.
De Kerk wees opnieuw op het Hart van Christus als bron van liefde, barmhartigheid en herstel.
De ontwikkeling van de devotie tot het Heilig Hart
De oorsprong van dit feest is vergelijkbaar met die van het Allerheiligst Sacrament. De symboliek rond de wonde in de zijde van Jezus, toegebracht door de lans van Longinus, waaruit bloed en water vloeide, was reeds bekend aan de vroege Kerkvaders. Men vindt prachtige bladzijden hierover bij de heilige Augustinus en de heilige Johannes Chrysostomus, over de Kerk die, stralend van jeugd, ontspringt uit de zijde van de nieuwe Adam, slapend aan het kruis, en over de goddelijke Sacramenten die voortvloeiden uit het liefdevolle Hart van de Verlosser.
Deze overlevering van de Vaders werd bewaard en verder ontwikkeld door de benedictijnse school van godsvrucht. Toen de heilige Bernardus in de twaalfde eeuw de mystieke devotie van zijn monniken van Clairvaux richtte op een bijzondere verering van de menselijke natuur van de Verlosser, kan men zeggen dat de devotie tot het Heilig Hart, zoals de liturgie die thans kent, haar aanvang nam. Vanuit de overweging van de wonden van Jezus ontwikkelden de benedictijnse mystici een bijzondere devotie tot de wonde in Zijn zijde. Door de opening die de lans van Longinus had gemaakt, drongen zij door tot Zijn eigen Hart, gewond door de lans van de liefde.
Voor de heilige Bernardus vertegenwoordigt het Heilig Hart die spleet in de rots waarin de hemelse Bruidegom Zijn duif uitnodigt rust te vinden. De lans van de soldaat heeft daarom het hart van de Gekruisigde bereikt om ons alle geheimen van Zijn liefde te openbaren. Zij heeft het grote geheim van Zijn medelijden onthuld, die ingewanden van barmhartigheid die Hem ertoe brachten uit de hemel neer te dalen om ons te bezoeken.
De leerlingen van de heilige Bernardus ontvouwden nog steeds met bewonderenswaardige kracht de mystieke leer van hun meester, toen de grote openbaringen van het Heilig Hart van Jezus werden geschonken aan de heilige Lutgardis, de heilige Gertrudis en de heilige Mechtildis.
Onze Heer verwaardigde zich op een dag het hart van de heilige Lutgardis te verwisselen voor het Zijne. En op een nacht, toen de heilige ondanks ziekte was opgestaan voor het nachtofficie, nodigde Jezus haar, om haar te belonen, uit haar lippen te plaatsen op de wonde van Zijn Hart. Daaruit dronk Lutgardis een zodanige zachtmoedigheid van geest, dat zij voortaan steeds de grootste kracht en gemakkelijkheid ondervond in de dienst van God.
Omstreeks het jaar 1250 vond de bekende openbaring van het Heilig Hart plaats aan de beroemde Mechtildis van Maagdenburg, die later lid werd van de gemeenschap van Helfta, waar de heilige Gertrudis en haar zuster Mechtildis reeds verbleven. In mijn grote lijden, schrijft zij, toonde Jezus mij de wonde van Zijn Hart en zei, Zie hoeveel Ik geleden heb.
Dit visioen maakte zo’n diepe indruk op haar, dat zij voortaan nooit ophield dat Hart te beschouwen, vervuld van liefde en smart, dat haar tegelijk verscheen als een massa gesmolten goud midden in een ontzaglijke oven. Jezus bracht het hart van Mechtildis dicht bij het Zijne, opdat het door hetzelfde leven zou leven.
Toen de Voorzienigheid deze heilige mystica van Maagdenburg naar Helfta leidde, was dit om haar in contact te brengen met twee andere dochters van de heilige Benedictus, Gertrudis en Mechtildis, die eveneens soortgelijke gunsten hadden ontvangen.
Het bijzondere kenmerk van de vurigheid van de heilige Gertrudis jegens het Mensgeworden Woord blijkt uit haar tedere devotie tot het Heilig Hart, dat voor haar het symbool is van de liefde van de Verlosser en als het ware een mystiek sacrament waardoor zij niet alleen deel krijgt aan de verdiensten van Jezus, maar zelfs aan Zijn gevoelens.
Op een dag, toen de heilige Gertrudis door de heilige Johannes werd uitgenodigd om, zoals hijzelf, te rusten op het Heilig Hart van onze Heer, vroeg zij de evangelist waarom hij de Kerk nooit de geheimen van liefde had geopenbaard waarvan hij de zoetheid had geproefd tijdens het Laatste Avondmaal, toen hij zijn hoofd liet rusten op de borst van zijn goddelijke Meester.
De heilige Johannes antwoordde dat zijn zending erin had bestaan de mensen de goddelijke natuur van het Woord te openbaren, terwijl de taal van liefde, uitgedrukt door de slagen van het Heilig Hart waarnaar hij had geluisterd, bestemd was als openbaring voor de laatste tijden, wanneer de wereld, oud en gevoelloos geworden, haar vurigheid opnieuw zou moeten ontvangen door middel van dit mysterie van brandende liefde.
De heilige Gertrudis begreep dat het apostolaat van het Heilig Hart van Jezus aan haar was toevertrouwd. Daarom ontvouwde zij in haar woorden en geschriften de volledige theologie van die heilige wonde en beijverde zij zich deze devotie te verspreiden.
Bij deze evangeliserende zending werd zij geholpen door de vrome cantorijzuster Mechtildis, aan wie onze Heer eveneens had bevolen haar woonplaats te nemen in de wonde van Zijn Heilig Hart. Evenals haar gezellin stelde ook de heilige Mechtildis haar openbaringen op schrift. Daarin wordt het Heilig Hart nu eens vergeleken met een gouden kelk waaruit de heiligen hun dorst lessen, dan weer met een brandende lamp, en vervolgens met een lier die de hemel vervult met zoete harmonieën.
Op een dag verwisselden onze Verlosser en de heilige Mechtildis van hart, en voortaan scheen de heilige te ademen met het hart van haar goddelijke Bruidegom zelf.
De openbaringen van de twee mysticae van Helfta vonden vooral in Duitsland grote weerklank, in een land dat reeds door de invloed van de benedictijnse school was voorbereid op de devotie tot het Hart van Jezus. Dominicaanse en franciscaanse schrijvers sloten zich spoedig bij deze beweging aan en verspreidden haar verder, vooral door de arbeid van de heilige Bonaventura, de zalige Hendrik Suso, de heilige Catharina en de heilige Bernardinus van Siena.
Zo komen wij bij de tijd van de heilige Francesca Romana, die in haar openbaringen over het Heilig Hart, waarin zij zich verloor als in een brandende oceaan van liefde, slechts de ascetische geest van de oude mystieke school van de zonen van de heilige Benedictus verder benadrukte.
De invloed van de stichteres van het klooster van de Tor de’ Specchi te Rome bleef weliswaar voornamelijk tot die stad beperkt, maar zij vormt een van de kostbaarste schakels in een lange keten van heiligen en ascetische schrijvers die in Duitsland, België en Italië de weg voorbereidden voor de wonderbare openbaringen van Paray-le-Monial.
Toen deze uiteindelijk aan de gelovigen bekend werden gemaakt, vooral door de eerwaarde Claude de la Colombière en pater Croiset, was de overwinning van het Hart van Jezus en van het rijk van Zijn liefde in de katholieke devotie verzekerd.
In 1765 keurde paus Clemens XIII een officie ter ere van het Heilig Hart van Jezus goed, al werd dit aanvankelijk slechts aan bepaalde bisdommen toegestaan. In 1856 maakte Pius IX, wiens geest sterk beïnvloed was door de grote hersteller van de benedictijnenorde in Frankrijk, abt Guéranger, dit feest verplicht voor de gehele Kerk. Leo XIII verhief het in 1889 tot de rang van dubbel feest van de eerste klasse.
Toen Clemens XIII in 1765 de liturgische verering van het Heilig Hart van Jezus toestond, ging daarmee een profetie in vervulling die dertig jaar eerder was gedaan aan Maria Cecilia Bai, de heilige abdis van Sint-Pieter te Montefiascone. Onze Heer had haar op een dag Zijn Hart getoond en gezegd, Er zal een dag komen waarop Mijn Hart zegevierend zal voortgaan in de strijdende Kerk, door middel van het plechtige feest dat ter ere ervan zal worden gevierd, met het officie van het Heilig Hart.
Ik weet niet, voegde de heilige benedictines eraan toe, of dit in onze tijd zal gebeuren. Maria Cecilia Bai mocht echter het geluk beleven deze langverlangde dag nog te aanschouwen. Zij zal toen ongetwijfeld ook gedacht hebben aan andere woorden die haar goddelijke Bruidegom jaren tevoren tot haar had gesproken, De tijd zal komen waarop gij een daad zult verrichten die Mijn Hart behaagt, door het bekend en vereerd te maken bij een groot aantal personen door middel van de eerbied en de godsvrucht die eraan verschuldigd zijn.
In 1899 vaardigde Leo XIII een encycliek uit waarin hij voorschreef dat de gehele katholieke wereld zich zou toewijden aan het Allerheiligst Hart van Jezus. De paus kwam tot dit besluit naar aanleiding van een uitdrukkelijk bevel dat de heilige overste van de Goede Herder te Porto, zuster Maria Droste zu Vischering, verklaarde van onze goddelijke Verlosser zelf te hebben ontvangen, met de opdracht dit aan de paus mee te delen.
Deze particuliere openbaring droeg alle kenmerken van echtheid, aangezien het geestelijk leven van de zuster reeds was goedgekeurd door de wijze en voorzichtige abt van Seckau, Ildefons Schober. Daarom nam de benedictijn Hildebrand de Hemptinne, abt van Sint-Anselmus op de Aventijn, de zaak ter hand en overhandigde het verzoek van zuster Maria Droste aan Leo XIII.
Op 9 juni 1899, terwijl de klokken van alle kerken van de christenheid het feest van het Heilig Hart en de nieuwe akte van toewijding afkondigden die door de paus was voorgeschreven, gaf de zieneres van Porto, als om te tonen dat haar aardse zending voltooid was, haar zuivere ziel terug aan God. (Ildefonso Schuster)
De lans van Longinus en het Hart van Christus
Vroeg- middeleeuwse miniatuur.
In het Evangelie van de heilige Johannes wordt verteld hoe een soldaat, nadat Jezus reeds gestorven was, Zijn zijde opende met een lans. Terstond vloeiden bloed en water uit de wond. De evangelist onderbreekt zijn verhaal om te verzekeren dat hij hiervan zelf getuige is geweest.
De naam van deze soldaat wordt in de Heilige Schrift niet genoemd. Pas in de latere christelijke overlevering verschijnt de naam Longinus. Volgens die oude traditie zou hij getuige zijn geweest van de kruisdood van Christus en later zelf tot het geloof zijn gekomen.
Voor de Kerkvaders lag de betekenis van deze gebeurtenis niet in de soldaat of in de lans, maar in hetgeen uit de zijde van Christus voortvloeide. De heilige Augustinus zag in het bloed en het water de sacramenten van de Kerk. Zoals Eva werd gevormd uit de zijde van de slapende Adam, zo werd de Kerk geboren uit de zijde van Christus, de nieuwe Adam, die aan het kruis Zijn hoofd had gebogen in de slaap van de dood.
In de middeleeuwen gingen de grote benedictijnse mystici nog een stap verder. Zij beschouwden de wond in de zijde als een toegang tot het Hart van de Verlosser. De heilige Bernardus schreef dat het ons door de openingen van Zijn lichaam gegeven is de geheimen van het Hart van de Heer te aanschouwen. Door de wond wordt zichtbaar wat anders verborgen zou blijven, de oneindige liefde waarmee Christus de wereld heeft bemind.
Zo werd de lans van Longinus in de christelijke overlevering het werktuig waardoor het Hart van Jezus voor de gelovigen werd ontsloten. Wat op Golgotha een daad van een Romeinse soldaat leek, werd door de Kerk gezien als een teken van Gods voorzienigheid. De geopende zijde openbaart het mysterie van het Heilig Hart, een Hart dat tot het einde heeft liefgehad en dat ook na de dood nog bloed en water uitstort ten leven van de wereld.
Wanneer de Kerk het feest van het Heilig Hart viert, richt zij haar blik daarom niet alleen op het Hart van Christus zelf, maar ook op de heilige wond waardoor de schatten van Zijn liefde zichtbaar werden. De lans van Longinus wijst uiteindelijk niet naar zichzelf, maar naar het Hart van de Gekruisigde, bron van barmhartigheid, genade en eeuwig leven.
Akte van Toewijding aan het Heilig Hart van Jezus door de heilige Margareta Maria Alacoque
Allerheiligst Hart van Jezus, aan U wijd ik mijn persoon en mijn leven, mijn werken, pijnen en lijden toe, opdat ik voortaan niets anders meer wil gebruiken dan om U te eren, te beminnen en te verheerlijken.
Dit is mijn onherroepelijk besluit: geheel aan U toe te behoren en alles te doen uit liefde tot U, terwijl ik van ganser harte afstand doe van alles wat U zou kunnen mishagen.
Ik kies U, o Allerheiligst Hart, tot enig voorwerp van mijn liefde, tot beschermer van mijn leven, tot waarborg van mijn heil, tot geneesmiddel voor mijn zwakheid en onstandvastigheid, tot herstel voor alle fouten van mijn leven en tot veilige toevlucht in het uur van mijn dood.
Wees dan, o Hart vol goedheid, mijn rechtvaardiging bij God, uw Vader, en wend van mij de slagen van Zijn rechtvaardige toorn af. O Hart vol liefde, op U stel ik geheel mijn vertrouwen. Ik vrees alles van mijn boosheid en zwakheid, maar ik hoop alles van Uw goedheid.
Verteer in mij alles wat U mishagen of weerstaan kan. Moge Uw zuivere liefde zich zo diep in mijn hart prenten dat ik U nooit meer vergeet en nooit van U gescheiden word. Ik smeek U, door al Uw goedheid, dat mijn naam geschreven moge staan in Uw Hart, want ik wil al mijn geluk en al mijn glorie hierin stellen: te leven en te sterven als Uw dienaar.
Amen.