Hoogfeest Wijding van de Basiliek van de Heilige Aartsengel Michaël

Dom Prosper Guéranger over de H. Aartsengel Michaël en de hemelse Machten

Heden verschijnt de roemrijke Aartsengel aan het hoofd van het hemelse leger. Er ontstond een grote strijd in de hemel. Michaël en zijn engelen streden tegen de draak, en de draak streed met zijn engelen. In de zesde eeuw vermeerderden de heiligdommen die op de Monte Gargano en te Rome aan de H. Michaël waren toegewijd de luister van deze dag, die reeds tevoren te Rome met de hemelse Machten was verbonden.

Het Oosten herdenkt op 6 september een verschijning van de zegevierende Vorst te Chonae in Phrygië. Op 8 november viert het er het feest van de Engelen onder de titel Synaxis van de H. Michaël, vorst van de hemelse heerscharen, en van de overige geestelijke Machten. Het woord synaxis betekent een plechtige samenkomst. Hier herinnert het tevens aan de vergadering van de getrouwe Engelen rond hun aanvoerder en aan de eenheid die door hun overwinning voor eeuwig werd bevestigd.

Wie zijn deze hemelse Machten, wier geheimzinnige strijd aan het begin van de geschiedenis der geschapen geesten staat? Zowel de overlevering als de Heilige Schrift getuigt van hun bestaan. Van nature staat de Engel boven de mens. Toch heeft God tot geen der Engelen gezegd: Gij zijt Mijn Zoon. De eniggeboren Zoon van God heeft niet de natuur der Engelen aangenomen, maar onze menselijke natuur.

Toen Christus op aarde verkeerde, verwaardigde Hij Zich de dienst der Engelen te ontvangen. Zij verkondigden de goddelijke wil, stonden Hem bij en dienden Hem. Toch zegt de Apostel: God heeft de toekomstige wereld niet aan de Engelen onderworpen.

Hoe kunnen wij deze goddelijke voorkeur voor hetgeen zwakker is naar de natuur begrijpen? Wij kunnen haar slechts aanbidden in nederig en liefdevol geloof. Zij werd voor Lucifer de steen des aanstoots op de dag van de grote strijd in de hemel. De getrouwe Engelen daarentegen bogen zich in aanbidding voor het geheim van het mensgeworden Woord. Toen de volheid der tijden gekomen was, zongen zij boven Bethlehem: Glorie aan God in den hoge, en vrede op aarde aan de mensen van goede wil.

O Christus, mijn Christus, zoals de H. Dionysius U noemt, de Kerk verkondigt U heden vol vreugde als de schoonheid der heilige Engelen. Gij, Godmens, zijt de verheven bron waaruit reinheid, licht en liefde neerstromen over de drievoudige hiërarchie der negen koren. Gij zijt hun Heer en middelpunt, de hoogste Hiërarch en de Bestuurder der goddelijke geheimen.

Vlammende Serafijnen, schitterende Cherubijnen en standvastige Tronen, gij vormt de hoogste orde rond de troon van de Allerhoogste. Volgens de Areopagiet ontvangt gij uw luister en brandende liefde rechtstreeks van God, en door u vloeien Zijn gaven verder over de hemelse hiërarchie.

Heerschappijen, Krachten en Machten, gij vervult uw dienst in de orde en het bestuur van Gods schepping. Gij handelt in de naam van Hem aan Wie alles toebehoort, de Koning der glorie, de sterke en machtige Heer, de Heer der heerscharen.

Engelen, Aartsengelen en Vorstendommen, boden des hemels en bewakers van de mensen. Zijt ook gij niet, zoals de Apostel zegt, dienende geesten, uitgezonden ten dienste van hen die het heil zullen beërven?

Met deze hemelse koren verheerlijken ook wij, door Jezus Christus, de allerheiligste Drie-eenheid. De negen orden omringen Gods Majesteit en hebben één gemeenschappelijk doel, tot Hem te naderen en alle dingen naar Hem te voeren. Zuivering, verlichting en vereniging. Langs deze wegen worden zij tot God getrokken, en langs dezelfde wegen leiden zij hen die hun voorbeeld volgen.

Verheven geesten, wier blik steeds op God is gericht, oefent uw dienst uit ten bate van hen die beneden u staan. Put ook voor ons uit het licht van de Godheid. Zuivert ons, verlicht ons en ontsteekt ons met uw hemelse liefde. Om dezelfde reden waarom Satan ons haat, bemint gij ons. Beschermt het geslacht van het mensgeworden Woord tegen de gemeenschappelijke vijand en bewaart ons, opdat wij eenmaal waardig mogen worden opgenomen in het hemelse vaderland.

Dom Prosper Guéranger O.S.B., Het liturgisch jaar, 29 september, Wijding van de H. Aartsengel Michaël.

De negen orden der Engelen volgens de H. Gregorius de Grote

De traditie onderscheidt negen orden der Engelen: Engelen, Aartsengelen, Vorstendommen, Machten, Krachten, Heerschappijen, Tronen, Cherubijnen en Serafijnen.

In het onderstaande gedeelte verklaart de H. Gregorius de Grote wat met deze negen orden wordt bedoeld. Hij legt uit dat hun namen geen loutere benamingen zijn: zij duiden de verschillende bedieningen der hemelse geesten aan. Gregorius verklaart welke bediening door iedere naam wordt aangeduid en voert zijn beschouwing vervolgens door naar de gaven die God aan mensen schenkt.

Gregorius betrekt deze leer ook op het leven van de gelovigen. God schenkt aan mensen verschillende gaven en bedieningen. In deze verscheidenheid herkent hij iets van de bedieningen der hemelse geesten en van de werking van Gods genade in Zijn Kerk.

Uiteenzetting van de H. Gregorius over de negen orden

Er zijn negen orden der Engelen. Want wij weten, op het getuigenis van de Heilige Schrift, dat er Engelen, Aartsengelen, Krachten, Machten, Vorstendommen, Heerschappijen, Tronen, Cherubijnen en Serafijnen zijn. Dat er Engelen en Aartsengelen zijn, wordt op bijna iedere bladzijde van de Heilige Schrift betuigd. De boeken der Profeten spreken, zoals bekend is, dikwijls over Cherubijnen en Serafijnen. Ook de apostel Paulus noemt vier orden wanneer hij aan de Efeziërs schrijft: Boven alle Vorstendom en Macht en Kracht en Heerschappij. En wanneer hij wederom aan de Kolossenzen schrijft, zegt hij: Hetzij Tronen, hetzij Heerschappijen, hetzij Vorstendommen, hetzij Machten.

De Heerschappijen, Vorstendommen en Machten had hij reeds genoemd toen hij tot de Efeziërs sprak. Wanneer dus bij de vier die hij aan de Efeziërs noemt, namelijk Vorstendommen, Machten, Krachten en Heerschappijen, de Tronen worden gevoegd, zijn er vijf orden die uitdrukkelijk worden genoemd. Wanneer daarbij de Engelen en Aartsengelen, de Cherubijnen en Serafijnen worden gevoegd, blijken er zonder twijfel negen orden der Engelen te zijn.

Maar waarom zouden wij deze koren der getrouwe Engelen opsommen, indien wij niet tevens hun bedieningen nader verklaren? Men moet weten dat het woord Engel de naam is van een ambt, niet van een natuur. Want die heilige geesten van het hemelse vaderland zijn wel altijd geesten, maar zij kunnen niet altijd Engelen worden genoemd. Slechts wanneer door hen iets wordt verkondigd, zijn zij Engelen. Daarom wordt door de Psalmist gezegd: Die zijn Engelen tot geesten maakt. Dat wil als het ware zeggen: Hij maakt hen die Hij altijd als geesten heeft, wanneer Hij wil, tot Engelen.

Zij die geringere dingen verkondigen worden Engelen genoemd. Zij echter die de hoogste dingen verkondigen worden Aartsengelen genoemd. Daarom werd tot de Maagd Maria niet zomaar een Engel gezonden, maar de Aartsengel Gabriël. Het was immers passend dat voor deze bediening een Engel van de hoogste rang kwam, omdat hij het hoogste van alles verkondigde.

Ook worden zij met eigen namen aangeduid, opdat reeds door hun namen duidelijk wordt welke kracht in hun bediening werkzaam is. Want in die heilige stad, waar men door de aanschouwing van de almachtige God tot volkomen kennis is gebracht, zouden zij geen eigen namen hebben wanneer hun personen zonder die namen niet gekend konden worden. Maar wanneer zij tot ons komen om een bediening te vervullen, ontvangen zij bij ons ook een naam die met die bediening overeenkomt.

Michaël betekent: Wie is als God? Gabriël betekent: Kracht Gods, en Rafaël: Geneesmiddel Gods. En telkens wanneer iets van wonderbare kracht geschiedt, wordt Michaël gezonden, opdat door zijn daad en door zijn naam te verstaan wordt gegeven dat niemand vermag te doen wat God vermag. Daarom wordt van de oude vijand, die in zijn hoogmoed begeerde aan God gelijk te zijn en zei: Ik zal ten hemel opstijgen, boven de sterren Gods zal ik mijn troon verheffen, ik zal gelijk zijn aan de Allerhoogste, gezegd dat hij aan het einde der wereld, wanneer hij aan zijn eigen kracht wordt overgelaten en tot de uiterste straf zal worden verdelgd, met de Aartsengel Michaël zal strijden. Zo zal hij, die zich in hoogmoed tot de gelijkenis met God verhief, door Michaël verslagen leren dat niemand zich door hoogmoed tot de gelijkenis met God kan verheffen.

Tot Maria wordt Gabriël gezonden, die Kracht Gods wordt genoemd. Want hij kwam Hem verkondigen die Zich verwaardigde nederig te verschijnen om de machten der lucht te bestrijden. Daarom moest Hij die kwam als de Heer der heerscharen en machtig in de strijd, door de Kracht Gods worden aangekondigd.

Rafaël betekent, zoals wij gezegd hebben, Geneesmiddel Gods. Want toen hij de ogen van Tobias als het ware door zijn genezende aanraking aanraakte, verdreef hij de duisternis van diens blindheid. Hij die gezonden werd om te genezen, verdiende daarom Geneesmiddel Gods genoemd te worden.

De Krachten worden die geesten genoemd door wie tekenen en wonderen veelvuldig geschieden.

De Machten zijn zij die dit boven de anderen van hun orde hebben ontvangen, dat de vijandige machten aan hun heerschappij onderworpen zijn. Door hun macht worden deze bedwongen, opdat zij de harten der mensen niet zoveel kunnen bekoren als zij zouden willen.

De Vorstendommen zijn zij die zelfs aan de goede engelgeesten leiding geven. Terwijl zij aan anderen die hun onderworpen zijn voorschrijven wat gedaan moet worden, voeren zij het opperbevel bij het volbrengen van de goddelijke bedieningen.

De Heerschappijen worden zo genoemd omdat zij zelfs de Vorstendommen en Machten in hoge mate overtreffen. Want een vorst zijn betekent onder anderen de eerste zijn, maar heersen betekent ook hen die onderworpen zijn bezitten. Daarom worden die scharen der Engelen die door wonderbare macht uitmunten en aan wie de anderen ter gehoorzaamheid onderworpen zijn, Heerschappijen genoemd.

De Tronen zijn die scharen bij wie de almachtige God voortdurend zetelt om zijn oordeel uit te oefenen. Want omdat wij in het Latijn tronen zetels noemen, worden zij de Tronen Gods genoemd die zozeer met goddelijke genade zijn vervuld, dat de Heer in hen zetelt en door hen zijn oordelen beschikt.

Cherubijnen betekent volheid van kennis. Deze verheven scharen worden daarom Cherubijnen genoemd omdat zij des te voller zijn van volmaakte kennis naarmate zij de heerlijkheid Gods van dichterbij aanschouwen. Naar de maat van het schepsel kennen zij alles des te volkomener naarmate zij door de waardigheid van hun staat dichter tot de aanschouwing van hun Schepper naderen.

Serafijnen worden die scharen van heilige geesten genoemd die door hun bijzondere nabijheid tot hun Schepper branden van een onvergelijkelijke liefde. Serafijnen betekent immers brandenden of ontstekenden. Omdat zij zo met God verbonden zijn dat er tussen hen en God geen andere geesten staan, branden zij des te heviger naarmate zij Hem van dichterbij aanschouwen. Hun vlam is de liefde. Want hoe scherper zij de heerlijkheid van zijn Godheid aanschouwen, des te vuriger ontvlammen zij in zijn liefde.

Maar wat baat het ons deze dingen over de engelgeesten te behandelen, indien wij er niet naar streven ze door passende overweging ook tot onze eigen vooruitgang te doen dienen? Want omdat de hemelse stad bestaat uit Engelen en mensen, en wij geloven dat zoveel mensen daarheen zullen opstijgen als er uitverkoren Engelen zijn achtergebleven, moet ook uit de mensen iets tot die hemelse orden worden gerekend.

Er zijn immers sommigen die slechts kleine dingen verstaan, maar niet ophouden deze met godsvrucht aan hun broeders te verkondigen. Zij haasten zich daarom naar het getal der Engelen. En er zijn er die de geheimen van de hoogste hemelse dingen kunnen doorgronden en ze ook aan anderen kunnen verkondigen. Waar anders behoren dezen thuis dan onder de Aartsengelen?

Er zijn er die wonderbare tekenen verrichten en machtige werken doen. Waar anders behoren zij thuis dan onder de Krachten? Er zijn er die de boze geesten op de vlucht drijven, hen door de kracht van het gebed uit de lichamen van bezetenen verdrijven. Waar anders zullen zij hun verdienste ontvangen dan onder de Machten?

Er zijn er die door hun verdiensten zelfs boven de uitverkorenen en goede mensen uitgaan, die beter zijn dan hun broeders en hun daarom als vorsten leiding geven. Waar anders behoren zij thuis dan onder de Vorstendommen?

Er zijn er die zozeer over zichzelf heersen en hun ondeugden zo bedwingen dat zij terecht, wegens deze macht over zichzelf, Heerschappijen worden genoemd. Want wie zijn eigen lichaam en alle begeerten van zijn ziel weet te beheersen, wordt terecht onder de Heerschappijen gerekend.

Er zijn er die, terwijl zij anderen leiden, ook de Kerk Gods door hun zorg besturen en, terwijl zij over anderen waken, als het ware zetels zijn waarop de Heer zetelt en zijn oordelen voltrekt. Waar anders behoren zij thuis dan onder de Tronen?

Er zijn er die zo vervuld zijn van de liefde tot God en de naaste dat zij terecht Cherubijnen worden genoemd. Want omdat, zoals Paulus zegt, de liefde de vervulling van de wet is, worden zij terecht volheid van kennis genoemd die in liefde tot God en de naaste meer dan anderen vervuld zijn.

Er zijn er die, ontstoken door het vuur van de hemelse beschouwing, slechts naar hun Schepper verlangen. Zij begeren niets van deze wereld. Zij worden slechts door de liefde tot de eeuwigheid gevoed. Zij verwerpen al het aardse en verheffen zich in hun geest boven al het tijdelijke. Zij beminnen en branden, en in dat branden vinden zij hun rust. Zij branden in verlangen, zij spreken met brandende woorden, en allen die zij door hun woord aanraken, doen zij ontbranden in de liefde tot God. Waar anders zal ik dezen hun plaats geven dan onder de Serafijnen?

H. Gregorius de Grote, Homilie XXXIV op de Evangeliën.