3 juli — H. Irenaeüs, bisschop en martelaar † 202
Deze heilige werd omstreeks het jaar 120 geboren. Hij was een Griek, waarschijnlijk afkomstig uit Klein-Azië. Zijn christelijke ouders vertrouwden zijn opvoeding toe aan de grote heilige Polycarpus, bisschop van Smyrna. In deze heilige leerschool verwierf hij de kennis van de goddelijke waarheid die hem later tot een van de grootste sieraden van de Kerk en tot een geduchte bestrijder van haar vijanden maakte.
De heilige Polycarpus vormde zijn veelbelovende leerling door woord en voorbeeld en leidde hem op tot een diep godvruchtig leven. Irenaeüs maakte zorgvuldig gebruik van alle voordelen die hem werden geschonken door het onderwijs van zo’n heilige meester. Zijn eerbied voor de heiligheid van Polycarpus was zo groot dat hij acht sloeg op al diens handelingen, om zijn voorbeeld na te volgen en diens geest eigen te maken. Met onverzadigbare ijver luisterde hij naar zijn onderricht en prentte het zo diep in zijn hart dat de indruk ervan hem tot op hoge leeftijd levendig voor de geest bleef.
Om de dwalingen van zijn tijd te kunnen weerleggen, maakte deze kerkvader zich ook vertrouwd met de meest dwaze stelsels van de heidense wijsgeren. Daardoor was hij in staat iedere dwaling tot haar oorsprong terug te voeren en haar ware aard duidelijk aan het licht te brengen.
De heilige Polycarpus zond Irenaeüs naar Gallië in gezelschap van enkele priesters. Daar werd hij door de heilige Pothinus tot priester van de Kerk van Lyon gewijd. Nadat de heilige Pothinus in het jaar 177 door zijn marteldood God had verheerlijkt, werd onze heilige tot tweede bisschop van Lyon gekozen.
Door zijn prediking bracht hij in korte tijd bijna heel dat land tot het katholieke geloof. Hij schreef verschillende werken tegen de ketterijen van zijn tijd en bekroonde ten slotte zijn leven met het martelaarschap. Omstreeks het jaar 202 onder keizer Severus werd hij te Lyon, samen met vele anderen, ter dood gebracht.
De heilige Irenaeüs was als jonge man een leerling van de heilige Polycarpus
, bisschop van Smyrna, die zelf door de apostel Johannes was onderwezen. In een brief aan Florinus haalde hij herinneringen op aan die jaren. Hoewel de brief verloren is gegaan, heeft Eusebius van Caesarea een belangrijk gedeelte bewaard. Het behoort tot de oudste persoonlijke getuigenissen over de apostolische overlevering die ons zijn overgeleverd.
In een brief aan Florinus haalde hij herinneringen op aan die jaren. Hoewel de brief verloren is gegaan, heeft Eusebius van Caesarea een belangrijk gedeelte bewaard. Het behoort tot de oudste persoonlijke getuigenissen over de apostolische overlevering die ons zijn overgeleverd.
Toen ik nog een jongen was, heb ik u in Klein-Azië bij Polycarpus gezien. Gij stondt toen hoog in aanzien aan het hof en trachtte zijn goedkeuring te verwerven.
Ik herinner mij de gebeurtenissen van die tijd levendiger dan wat kort geleden is gebeurd. Wat men immers in zijn jeugd leert, groeit als het ware met de ziel mee.
Daarom kan ik zelfs de plaats aanwijzen waar de zalige Polycarpus gewoonlijk zat wanneer hij onderricht gaf. Ik herinner mij zijn komen en gaan, zijn levenswijze, zijn uiterlijk en de toespraken die hij tot het volk hield.
Ik herinner mij hoe hij vertelde over zijn omgang met Johannes en met de anderen die de Heer hadden gezien. Hun woorden bracht hij telkens in herinnering.
Alles wat hij van hen had vernomen over de Heer, over zijn wonderen en zijn leer, vertelde Polycarpus overeenkomstig de Schriften, zoals hij het ontvangen had van de ooggetuigen van het Woord des levens.
Door Gods genade luisterde ik daar met grote aandacht naar. Ik schreef het niet op papier, maar bewaarde het in mijn hart, en door Gods genade overdenk ik het nog steeds nauwkeurig.
De apostolische overlevering en de Kerk van Rome
Het beroemdste werk van de heilige Irenaeüs is Adversus Haereses (Tegen de ketterijen), geschreven omstreeks het jaar 180. Daarin weerlegt hij de gnostici, die beweerden een verborgen leer van de apostelen te bezitten. Irenaeüs antwoordt dat de ware leer nooit verborgen is geweest, maar openbaar wordt bewaard in de Kerken die door de apostelen zijn gesticht en in de ononderbroken opvolging van hun bisschoppen. Als bijzonder getuigenis wijst hij op de Kerk van Rome.
Omdat het in een werk als dit te uitvoerig zou zijn de opvolging van alle Kerken op te sommen, nemen wij de zeer grote, zeer oude en aan allen bekende Kerk, die te Rome is gesticht en gevestigd door de twee allerroemrijkste apostelen Petrus en Paulus.
Wij wijzen op de overlevering die zij van de apostelen heeft ontvangen en op het geloof dat zij aan de mensen verkondigt, en dat door de opvolging van haar bisschoppen tot ons is gekomen.
Met deze Kerk moet, om haar voortreffelijker oorsprong, noodzakelijk iedere Kerk overeenstemmen, dat wil zeggen de gelovigen van overal, omdat in haar de apostolische overlevering altijd bewaard is gebleven.
Maria, de Nieuwe Eva
De heilige Irenaeüs behoort tot de oudste getuigen van de leer waarin Maria tegenover Eva wordt geplaatst. Zoals de ongehoorzaamheid van Eva verbonden is met de val, zo wordt de gehoorzaamheid van Maria verbonden met het heil dat in Christus is verschenen.
Zoals Eva, nog maagd, door ongehoorzaamheid oorzaak werd van de dood, zowel voor zichzelf als voor het gehele mensengeslacht, zo werd Maria, eveneens maagd, door gehoorzaamheid oorzaak van het heil, zowel voor zichzelf als voor het gehele mensengeslacht.
Want wat de maagd Eva door ongeloof had gebonden, heeft de Maagd Maria door geloof ontbonden.
En zo werd de knoop van Eva’s ongehoorzaamheid ontbonden door de gehoorzaamheid van Maria.