Er is zeker in de gehele wereld niets heiliger, niets verhevener, niets luisterrijker dan die beroemde plechtige stoet, die men elk jaar op het feest van het allerverhevenste Sacrament in het Vaticaan pleegt te aanschouwen, wanneer de Opperpriester het in verering draagt.
Giulio Barluzzi, 1837
Een panorama van de pauselijke Sacramentsprocessie
Op 4 juni viert de Kerk het hoogfeest van Corpus Christi, Sacramentsdag. De plechtige processie met het Allerheiligste Sacrament wordt op veel plaatsen gehouden op de zondag na het feest.
In deze processie belijdt de Kerk openlijk haar geloof in de werkelijke tegenwoordigheid van Onze Heer Jezus Christus in het Allerheiligste Sacrament. Eeuwenlang trok zij daarom in katholieke landen door steden en dorpen, begeleid door geestelijkheid, religieuzen, broederschappen en gelovigen.
Tot de indrukwekkendste Sacramentsprocessies behoorde die van Rome. Onder paus Gregorius XVI werd zij vereeuwigd door de Maltese kunstenaar Salvatore Busuttil (1798–1854). Tussen 1837 en 1839 publiceerde hij een reeks handgekleurde prenten die samen een panorama van ongeveer veertien meter lengte vormen. Stap voor stap ontvouwt zich de gehele stoet: koorknapen, religieuze orden, bisschoppen, prelaten, kardinalen, pauselijke functionarissen, gardes en Romeinse gelovigen.
De Kerk van Rome in processie
De processie vond plaats op en rond het Sint-Pietersplein. De zuilengangen waren voor het feest versierd met guirlandes, doeken en wapenschilden. Langs de route stonden Romeinen bijeen om de plechtigheid bij te wonen. Busuttil toont niet alleen de hoogwaardigheidsbekleders van Kerk en pauselijk hof, maar ook de bevolking van Rome zelf: kinderen, gezinnen, pelgrims en toeschouwers.
Giulio Barluzzi schreef in 1837 over deze plechtigheid:
Er is zeker in de gehele wereld niets heiliger, niets verhevener, niets luisterrijker dan die beroemde plechtige stoet, die men elk jaar op het feest van het allerverhevenste Sacrament in het Vaticaan pleegt te aanschouwen, wanneer de Opperpriester het in verering draagt.
Een bijzonder kenmerk van Busuttils panorama is de nauwkeurigheid. Onder iedere plaat staat een legenda waarin de afgebeelde groepen worden benoemd. Daardoor is de reeks niet alleen een kunstwerk, maar ook een gedetailleerd verslag van de pauselijke ceremonie.
Op deze plaat ziet men bisschoppen en prelaten in de stoet. Hun gewaden en mijters tonen de rangorde van de kerkelijke deelnemers. De pauselijke Sacramentsprocessie was nauwkeurig geordend; iedere groep had haar eigen plaats, overeenkomstig rang en functie.
Het gelovige volk van Rome
Busuttil besteedde ook aandacht aan de gewone gelovigen. Vrouwen, kinderen en omstanders volgen de processie langs de versierde route en knielen in aanbidding wanneer het Allerheiligst Sacrament voorbijgedragen wordt.
Vaandels en broederschappen
Een processievaandel wordt meegedragen tussen geestelijken, koorknapen en gelovigen. Zulke details tonen hoe zorgvuldig de stoet was opgebouwd. De prenten laten zien dat de Sacramentsprocessie niet uit één enkele groep bestond, maar uit een lange opeenvolging van kerkelijke, ceremoniële en stedelijke vertegenwoordigers.
Op het Sint-Pietersplein
Op onderstaande uitsnede is links de koepel van de Sint-Pietersbasiliek zichtbaar. Op de voorgrond staan leden van de pauselijke hofhouding en gewapende begeleiders. Een man in wit uniform knielt eerbiedig voor het Allerheiligste.
Het Allerheiligst Sacrament
Deze afbeelding toont de hoofdgroep van de processie. Onder het baldakijn bevindt zich paus Gregorius XVI, zittend op de draagstoel en omringd door pauselijke functionarissen, geestelijken en gewapende begeleiders. Op de achtergrond verrijst de Sint-Pietersbasiliek. De figuren rond het baldakijn tonen de plechtige orde van het pauselijke ceremonieel.
Sedia Gestatoria & Flabellum
Deze uitsnede toont hetzelfde hoogtepunt van dichterbij. Paus Gregorius XVI zit op de sedia gestatoria onder het rijk versierde baldakijn. Hij draagt de monstrans met het Allerheiligste.
Achter de paus bevindt zich het grote pauselijke flabellum, een waaier van struisveren die eeuwenlang deel uitmaakte van de pauselijke ceremoniën.
Het volledige panorama
De volledige reeks van Salvatore Busuttil kan online worden bekeken. Zij behoort tot de meest gedetailleerde visuele getuigenissen van een negentiende-eeuwse pauselijke Sacramentsprocessie en geeft een zeldzaam inkijkje in het liturgische en openbare leven van Rome vóór het einde van de Pauselijke Staten.